Doğada İlk Yardım ve Tıbbi Bakım

Dehidrasyon:Sıvı Kaybı

   Zamanımızda suya erişim o kadar kolay ki. Evimizdeki musluk , markette hazır paketlerle , her an yanımızda. Suya erişim şuan için çok kolay gibi geliyor ama bir kampta bir gezide yada daha kötüsü bir savaş bir kimyasal saldırıda susuz kalmak çok kolay .Hayatımızın yapı taşlarından biri ve en önemlisi olan su , hayatta kalmamız için ilk önceliğimiz.

   Vücudumuzun yaklaşık  % 60 şini oluşturan bu molekülün eksikliği vücudumuzda ölüm dahil birçok semptoma yol açmaktadır. Bu konumuzda kısaca dehidrasyon (susuz kalma ) nedir , nasıl önlenir  ve başlıca tedavilerine değineceğiz.

 Not :Bu yazı dehidrasyona kısaca bir bakış içindir. Her şeyden önce burada yazılanları denemeden önce  tıbbi bir yardım almanız şarttır.

   Televizyonlarda ve çeşitli kaynaklarda sıklıkla bahsedilen 3 gün susuz 3 hafta yemeksiz hayatta kalınmayacağıdır. Evet bu tamamen gerçek bir durumdur.Önceliğimiz sudur. Susuz 3 günden fazla hayatta kalmak gerçekten çok zordur. 

  Sıvı kaybı yani dehidrasyon vücudumuzun tükettiği kadar sıvı alımı yapılmadığı durumlarda meydana gelir.Vücudumuzda bulunan elektrolit ve potasyum ,sodyum gibi kayıplarla dehirasyon meydana gelir. Bu yüzden  kadar sıvı tüketirsek bir o kadar da alım yapmamız gerek . Vücudumuz giren sıvıyı idrar , ter , tükürük, soluk alıp verme gibi yöntemlerle dışarı atar. Sıcak havalarda , spor esnasında terleme ile daha hızlı sıvı kaybı yaşanır.Buda demektir ki dehidrasyon en çok sıcak hava ve yoğun  fiziksel aktiviteler esnasında yaşanır.Ayrıca 5000 fit üzerindeki rakımlarda da artan solunum ile sıvı kaybı çoğalmaktadır. Ayrıca yüksek rakımla beraber sıvı da tüksek basınç yüzünden daha hızlı buharlaşacaktır. Ayrıca  soğuk havalarda dehidrasyon olmaz diye bir şey yoktur . Soğuk havalarda da sıvı kaybı yaşayan bir çok insan vardır. Bunun sebebi terleme yapılmış ama sıvı alımı yapılmamış olmasıdır.

  Dehidrasyona girmemek için önceliğimiz sıvı alımı yani su içmemizdir. Olası acil durumlarda temiz su kaynağı  yoksa bir yazımızda su arıtma yöntemlerininden bahsetmiştik .

  Su kaybının ilk belirtileri , yaklaşık % 5  sıvı kaybından  az olan durumlarda başta susuzluk olmak üzere koyu renkli idrar ,titreme,halsizlik, şeklindedir. % 10 kadar olan durumlarda susuzluk hali artmış. koyu idrar ya da idrar olmaması ,ileri derecede halsizliğin yanı sıra yüksek kalp hızı , kusma ,terlemenin azalması , nabzın zayıflaması , zihin bulanıklığı , uyuklamadır.

İleri derecede dehidrasyonda yukarıdaki septomlar ilerlemiş bir hal alır ve zihin tamamen bulanıklaşır hatta bilinç kaybı meydana gelir.Bu durumda müdahale olmaz ise böbrekler ve iç organlar iflas noktasına gelir , ölüm kaçınılmazdır.

  Basit şekilde 70 kiloluk bir insanın 42 litresi sudur . Basit bir hesaplama ile kilonuzu. 1.66 ya böldüğünüzde yaklaşık bir sonuç çıkar. % 5 sıvı kaybı yaklaşık 70 kiloluk bir kişi için 2 litre civarıdır. 100 kiloluk bir kişi içinse 3 litre civarıdır. Gene basit şekilde 3 litre sıvı kaybı için  3 kilo sıvı alımı yapılması gerekir.

  Dehirasyona girmiş bir kişiye öncelikle yapılacak şey bir sağlık kuruluşundan yardım istemektir. Olası koma veya iç organ çöküşlerinde tıbbi müdahale şarttır. Tıbbı müdahale gelinceye kadar ya da tıbbi müdahale yapılmayacak bir durumda iseniz yapabileceğiniz şeyler vardır.

Yapılacak ilk yardım ise ;

  1. Hastayı sıcaktan , güneşten yada ısı kaynağından ılık bir ortama alın
  2. Hastaya su / sıvı ve elektrolit kaybı için oral rehidratasyon  tuzlarından verin
  3. Vücudu olabildiğince ılık tutun.Varsa klima, fan gibi eşyalar ile ortamı serinletin
  4. Hastaya ılık bez ile koltuk altı, kasık . baş , ense bölümüne soğuk kompres uygulayın ılık suyu ile vücudu serinletin. Bunları yaparken hastaya fazla soğuğa maruz bırakmayın . Buz koymak tehlikeli olabilir.
  5. Hastanın dinlenmesini sağlayın . fazla hareket ettirmeyin

Oral rehidratasyon tuzu  , dehidrasyon durumunda , ishal durumunda vücudun kaybettiği elektrolitleri su/ sıvı  ile birlikte geri vermek için uygulanan bir tedavi tozudur. Eczanelerde hazır olarakta satılan bu toz ,suya karıştırılarak hastaya ağızdan uygulanır. Eğer elinizin altında bu tozdan yok ise evde basit bir şekilde bu rehidratasyon tozu hazırlayabilirsiniz. bunun için 1 litre kaynayıp soğuttuğunuz suyun (meyve suyu gibi şeylerde olabilir)  içine 6 tatlı kaşığı şeker , 1 çay kaşığı tuz ve 1 tatlı kaşığı karbonat  ( cep sodası diyede bilinir ) koyup hazırlayabilirsiniz. Çocuklarda günde en az kilosu kadar  çay bardağı kadar pay edilip verilmelidir. 7 kiloysa 7 çay bardağı gibi. Yetişkinlerde ise içebildiği kadar sık sık verilmeli ve idrar takibi yapılmalıdır.

 Eğer spor yapacaksanız ya da herhangi bir fiziksel aktivite içerisinde bulunacaksanız ve ne kadar sıvı kaybı yaşayacağınızı bilmiyorsanız başlamadan 1 saat önce yaklaşık yarım litre su için. Aktiviteden 10 dakika öncede çeyrek litre su içmeniz gerekir. Aktivite sırasında da 10-15 dakikada çeyrek litre su içerseniz sıvı kaybı yaşama olasılığınız azalır.